Kirli bomba ile nükleer bomba: kirli bomba gerçekte ne yapar

Kirli bomba, radyoaktif malzeme doldurulmuş sıradan bir patlayıcıdır. Patlama malzemeyi çevredeki sokaklara saçar. Zincirleme tepkime yoktur, nükleer türden bir ateş topu yoktur, mantar bulutu yoktur: patlama konvansiyonel dolgu kadardır, birkaç kilogram ya da birkaç yüz kilogram patlayıcı. Güvenlik kurumlarının diliyle bu bir radyolojik dağıtma aygıtıdır ve nükleer bombadan bambaşka bir silah sınıfına girer.

Kirli bombanın enerjisinin nükleer patlamalarla karşılaştırması — Logaritmik ölçekte patlayıcı enerjisi. Büyük bir kamyon bombası kadar, bir ton patlayıcı bile Hiroşima bombasından on beş bin kat zayıftır.

Kirli bomba ile nükleer bomba yan yana

	Kirli bomba	Nükleer bomba
Enerji kaynağı	Kimyasal patlayıcı	Atom çekirdeklerinin fisyonu ya da füzyonu
Radyoaktif malzeme	Herhangi bir kaynak: tıbbi, endüstriyel, araştırma	Silah sınıfı uranyum ya da plütonyum
Yıkılan alan	Bir bina ya da bir sokağın bir bölümü	Birkaç kilometrekareden yüzlercesine
Başlıca zarar	Kirlenme, korku, temizlik maliyeti	Şok dalgası, ısı, radyasyon, yangın
Yapım zorluğu	Teknik olarak düşük; zor olan kaynağı bulmak	Son derece yüksek; devlet düzeyinde bir proje
Kullanıldı mı	Kayıtlarda başarılı bir saldırı yok	İki kez, 1945'te

Ne kadar zarar verir

Kirli bombadan zarar görenlerin çoğu, o boyuttaki herhangi bir bombada olduğu gibi, patlamanın kendisinden zarar görür. Yakındakilerin alacağı radyasyon dozu gerçekçi senaryoların çoğunda küçük olur: malzeme ince yayılır ve en tehlikeli kaynakları ince toz hâlinde dağıtmak zordur. ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu çoğu durumda patlamanın yakınındaki insanların ciddi biçimde hastalanacak kadar radyasyon almayacağını öngörüyor.

Zarar başka yerdedir. Birkaç şehir bloğunun, rüzgâr tozu taşırsa birkaç kilometrekarenin kirlenmesi oraları aylarca kapatır. Radyoaktif malzemeyi asfalttan, betondan ve kanalizasyondan temizlemek yavaş ve çok pahalıdır; bazı binaların yıkılması gerekebilir. Buna paniği ve bir şehir merkezini kapatmanın ekonomik kargaşasını ekleyin, silahın asıl etkisi ortaya çıkar. Bu, kitlesel ölümden çok korku ve ekonomik zarar silahıdır.

Kirli bombanın etkilediği alanın küçük bir nükleer silahla karşılaştırması — Kirli bombanın kirleteceği bölgenin kabaca büyüklüğü, 1 kilotonluk bir nükleer patlamanın halkalarının yanında.

Goiânia, 1987: bombasız bir kirli bomba

Gerçek dünyadaki en yakın örnekte hiç patlayıcı yoktu. Eylül 1987'de Brezilya'nın Goiânia kentinde iki adam terk edilmiş bir klinikten bir radyoterapi cihazını alıp parçalarını bir hurdalığa sattı. İçinde, karanlıkta mavi parlayan bir toz olan yaklaşık 93 gram sezyum-137 klorür içeren bir kapsül vardı. Hurdalığın sahibi onu dostlarına ve akrabalarına gösterdi; altı yaşında bir kız çocuğu tozu cildine sürdü ve elleri tozluyken sandviç yedi.

Kız çocuğu dâhil dört kişi öldü. 250 dolayında kişide kirlenme tespit edildi, 100.000'den fazla kişi kontrol için bir futbol stadyumunda sıraya girdi. Birkaç ev yıkıldı, bütün arsaların üst toprağı kazındı ve temizlik binlerce varil ve konteyneri radyoaktif atıkla doldurdu. Kaza, acil durum ekiplerinin kirli bombalar hakkındaki düşüncesini biçimlendirdi: en zor sorunlar kirlenmeyi bulmak ve korkmuş bir şehri yatıştırmaktı.

Tehlikeli radyoaktif kaynaklar için ISO 21482 uyarı simgesi — IAEA ve ISO'nun 2007'de benimsediği uyarı simgesi. Tehlikeli kaynak içeren cihazların içine yerleştirilir; böylece onu açan kişi kaçması gerektiğini anlar. Görsel: IAEA / ISO

Neden hiç kullanılmadı

Patlayıcı kısmını yapmak kolaydır. Güçlü bir radyoaktif kaynak bulmak değildir. Güçlü kaynaklar kayıt altındadır ve izlenir, birçok ülke sınırlarda yükleri ve araçları tarar ve güçlü bir kaynağı zırhsız taşıyan herkes hedefe varmadan çok önce ölümcül doz alma riskiyle karşı karşıyadır. En bilinen yakın örnek 1995'te yaşandı: Çeçen ayrılıkçılar bir Rus televizyon ekibine, Moskova'daki İzmaylovo Parkı'na gömdükleri bir sezyum kabının yerini söyledi. Kap hiç patlatılmadı.

Bir ABD limanında radyasyon portal monitörlerinden geçen kamyonlar — Bir ABD limanındaki radyasyon portal monitörleri. Terminalden çıkan her konteyner dedektörlerin arasından geçer. Fotoğraf: US Customs and Border Protection

Biri patlarsa ne yapmalı

Öğüt, çok daha küçük ölçekte, radyoaktif serpinti için olanla aynıdır.

Ne olduğunu görmeyi beklemeden patlamanın yakın çevresinden uzaklaşın, mümkünse rüzgâra karşı.
Bir binaya girin, pencereleri ve kapıları kapatın, dışarıdan hava çeken havalandırmayı kapatın.
Dış giysilerinizi çıkarıp bir torbaya koyun; ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine göre yalnızca bu, kişinin üzerindeki radyoaktif malzemenin %90'ına kadarını uzaklaştırır.
Mümkünse bol sabunla duş alın, sonra radyodan ya da telefondan resmî talimatları izleyin.

Kirli bomba patlamasından sonra atılacak dört adım — Kirli bombadan sonraki dört adım: uzaklaşın, içeri girin, dış giysileri çıkarın, yıkanın ve talimatları dinleyin.

Nükleer silahların gerçek tehlikesi bambaşka bir mertebededir. Ölçek farkını görmek için simülatörde tanıdık bir sokağın üzerine küçük, 1 kilotonluk bir silah yerleştirin ve kirli bombayı en iç halkanın içindeki tek bir blok olarak düşünün.