Brudna bomba a bomba jądrowa: co naprawdę robi brudna bomba

Brudna bomba to zwykły ładunek wybuchowy obłożony materiałem promieniotwórczym. Eksplozja rozrzuca ten materiał po okolicznych ulicach. Nie ma reakcji łańcuchowej, nie ma kuli ognistej w jądrowym sensie, nie ma grzyba: wybuch jest tak duży jak ładunek konwencjonalny, kilka lub kilkaset kilogramów materiału wybuchowego. W języku służb bezpieczeństwa to urządzenie do rozpraszania substancji promieniotwórczych i należy ono do zupełnie innej klasy broni niż bomba jądrowa.

Brudna bomba i bomba jądrowa obok siebie

Ile szkód by wyrządziła

Większość osób poszkodowanych przez brudną bombę ucierpiałaby od samego wybuchu, tak samo jak od każdej bomby tej wielkości. Dawka promieniowania dla ludzi w pobliżu byłaby w większości realistycznych przypadków mała: materiał rozkłada się cienko, a najgroźniejsze źródła trudno rozproszyć w postaci drobnego pyłu. Amerykańska Komisja Dozoru Jądrowego ocenia, że w większości przypadków ludzie w pobliżu wybuchu nie otrzymaliby dawki wystarczającej, by poważnie zachorować.

Szkoda leży gdzie indziej. Skażenie kilku kwartałów miasta, a jeśli wiatr poniesie pył, kilku kilometrów kwadratowych, zamknęłoby je na miesiące. Usuwanie materiału promieniotwórczego z asfaltu, betonu i kanalizacji jest powolne i bardzo kosztowne, a niektóre budynki trzeba by może rozebrać. Dodajmy panikę i straty gospodarcze po zamknięciu centrum miasta, a główny efekt tej broni staje się jasny. To broń siejąca strach i straty ekonomiczne, a nie masową śmierć.

Goiânia, 1987: brudna bomba bez bomby

Najbliższy prawdziwy przykład obył się bez żadnego materiału wybuchowego. We wrześniu 1987 roku dwóch mężczyzn zabrało z opuszczonej kliniki w Goiânii w Brazylii aparat do radioterapii i sprzedało jego części na złomowisko. W środku była kapsuła z około 93 gramami chlorku cezu-137, proszku świecącego w ciemności na niebiesko. Właściciel złomowiska pokazywał go znajomym i krewnym; sześcioletnia dziewczynka wtarła go sobie w skórę i zjadła kanapkę, mając go na rękach.

Zmarły cztery osoby, w tym ta dziewczynka. U około 250 stwierdzono skażenie, a ponad 100 000 ludzi ustawiło się w kolejce na stadionie piłkarskim, by się przebadać. Kilka domów zburzono, z całych działek zdjęto wierzchnią warstwę gleby, a odkażanie wypełniło tysiące beczek i kontenerów odpadami promieniotwórczymi. Ten wypadek ukształtował sposób, w jaki służby ratunkowe myślą o brudnych bombach: najtrudniejsze okazało się odnalezienie skażenia i uspokojenie przerażonego miasta.

Dlaczego nigdy jej nie użyto

Zbudować część wybuchową jest łatwo. Zdobyć silne źródło promieniotwórcze nie. Silne źródła są rejestrowane i śledzone, wiele krajów prześwietla ładunki i pojazdy na granicach, a kto ma do czynienia z silnym źródłem bez osłony, ryzykuje śmiertelną dawkę na długo przed dotarciem do celu. Najgłośniejszy przypadek bliski realizacji zdarzył się w 1995 roku, gdy czeczeńscy separatyści wskazali ekipie rosyjskiej telewizji, gdzie w Parku Izmajłowskim w Moskwie zakopali pojemnik z cezem. Nigdy go nie zdetonowano.

Co robić, gdy wybuchnie

Zalecenia są takie same jak przy opadzie promieniotwórczym, tylko w znacznie mniejszej skali.

• Oddal się od miejsca wybuchu, najlepiej pod wiatr, nie czekając, by zobaczyć, co się stało.
• Wejdź do budynku, zamknij okna i drzwi, wyłącz wentylację zasysającą powietrze z zewnątrz.
• Zdejmij wierzchnie ubranie i zapakuj je do worka; według amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób samo to usuwa do 90% materiału promieniotwórczego z człowieka.
• Jeśli możesz, weź prysznic z dużą ilością mydła, a potem słuchaj oficjalnych komunikatów w radiu lub telefonie.

Prawdziwe zagrożenie ze strony broni jądrowej jest zupełnie innego rzędu. Aby zobaczyć różnicę skali, umieść w symulatorze mały ładunek o mocy 1 kilotony nad znajomą ulicą i wyobraź sobie brudną bombę jako jeden kwartał wewnątrz jego najmniejszego okręgu.