Nükleer saldırıdan nasıl hayatta kalınır: dakika dakika ne yapmalı

Bir nükleer patlamanın çevresindeki tam yıkım alanındaki insanların çoğu ne yaparsa yapsın sağ kalamaz. Ama o alan, sonraki dakikalarda ve saatlerde verilen kararların yaşayıp yaşamamayı belirlediği bölgenin yanında küçüktür. Amerika Birleşik Devletleri'nin resmî sivil savunma öğüdü bu kararları üç kısa cümlede özetler: içeri girin, içeride kalın, haberleri izleyin. Bu sayfa her adımın ne anlama geldiğini ve neden işe yaradığını açıklıyor.

Nükleer patlamadan sonra ne yapılacağının zaman çizelgesi — Ne zaman ne yapmalı: nükleer patlamadan sonraki ilk saniyeler, ilk dakikalar ve ilk gün.

Parlamayı görürseniz

Bir nükleer patlamanın ışığı her şeyden önce gelir, güneşten parlak. Ona doğru bakmayın. Dışarıdaysanız hemen yere yatın, yüzükoyun, elleriniz vücudunuzun altında ve başınız korunmuş hâlde, mümkünse sağlam bir şeyin arkasında: bir duvar, bir kaldırım kenarı, bir hendeğin öteki yüzü. İçerideyseniz pencerelerden uzaklaşın ve sağlam bir mobilyanın ya da iç duvarın arkasına çökün.

Bu, 1950'lerde okul çocuklarının yaptığı ve çoğu zaman alay edilen tatbikatın ta kendisidir. Hâlâ doğru öğüttür. Merkezden uzakta şok dalgası yaralanmalarının çoğu, dalganın savurduğu cam ve enkazdan kaynaklanır; bir siperin arkasına yatmak bunun büyük bölümünü önler. Büyük bir silahta ısı darbesi birkaç saniye sürer; görüş hattından hızla çıkmak yanıkları da azaltır.

Siper alma tatbikatında sıralarının altına saklanan okul çocukları — 1950'lerde Brooklyn'de bir okulda siper alma tatbikatı. Basit, sık sık alay konusu olmuş ve uçuşan cama karşı hâlâ işe yarar. Fotoğraf: Library of Congress

Şok dalgasını bekleyin

Şok dalgası ışıktan çok daha yavaş ilerler. Mesafeye göre gelmesi birkaç saniyeden bir dakikaya yakın sürebilir ve aradaki sessizlik tehlikelidir: bakmak için pencereye gidenler, basınç dalgası çarptığında cam parçalarıyla yaralananlardır. Şok dalgası geçene kadar yerde kalın. Birkaç saniye sonra genellikle patlamaya doğru esen güçlü bir ters rüzgâr gelir.

Farklı mesafelerde şok dalgasının gelmesine kadar geçen süre — 300 kilotonluk bir hava patlamasında parlama ile şok dalgası arasındaki saniyeler. Ne kadar uzaktaysanız siper almak için o kadar zamanınız var.

Dakikalar içinde içeri girin

Patlama bir yer patlamasıysa radyoaktif serpinti patlama yerinin yakınında dakikalar içinde, rüzgâr yönünde daha uzaklarda ise daha sonra düşmeye başlar. O gelmeden, birkaç dakikada ulaşabileceğiniz en sağlam binaya girin. Tuğla ya da beton ahşaptan, yer altı yer üstünden, büyük bir binanın iç çekirdeği de dış duvarlarına ya da çatısına bitişik bir odadan iyidir. Otomobil neredeyse hiç koruma sağlamaz; yakında bir bina varsa onu bırakın.

Binaların içinde sığınmak için en iyi ve en kötü yerler — Bir evin ve bir apartmanın içinde nereye sığınmalı. Sizinle dışarısı arasında ne kadar çok kütle varsa o kadar iyi.

Serpintinin düşmeye başlamış olabileceği bir sırada dışarıdaysanız, içeri ilerlemeden önce dış giysilerinizi çıkarın, bir plastik torbaya koyun ve insanlardan uzak bir yere bırakın. Dış katmanı çıkarmak kirlenmenin çoğunu giderir. Sonra sabun ve suyla yıkanın; saçınızı saç kremi kullanmadan şampuanlayın, çünkü krem radyoaktif parçacıkları saça bağlayabilir. Dışarıda kalmış evcil hayvanların tüylerini silin.

En az 24 saat içeride kalın

Serpinti radyasyonu hızla zayıflar: bir gün geçtiğinde, serpinti yazısında anlatıldığı gibi, patlamadan bir saat sonraki düzeyinin onda birinin epey altına düşmüştür. Yerinizde kalmanın en önemli tek adım olmasının nedeni budur. Yetkililer yer değiştirmenizi söylemedikçe ya da yangın veya çökme nedeniyle acil tehlikede olmadıkça en az bir gün içeride kalın.

Bu aile üyeleri için de geçerlidir. Çocuklar okuldaysa okulun onları barındırması beklenir; kirlenmiş bir alanı geçerek onlara ulaşmaya çalışan anne babalar kendilerini tehlikeye atar ve pek bir şey kazanmaz. Kapalı paketlerdeki yiyecekler ve kapalı kaplardaki su güvenle kullanılabilir.

Bir binanın üzerinde Soğuk Savaş döneminden kalma serpinti sığınağı tabelası — Minnesota'da Soğuk Savaş'tan kalma bir serpinti sığınağı tabelası. Amerika Birleşik Devletleri'nde binlerce kamu binası hâlâ bu tabelaları taşıyor, ama sığınakların çoğunda artık erzak yok. Fotoğraf: Myotus, CC0

Haberleri izleyin

Resmî talimatları izlemek için pilli ya da kurmalı bir radyo veya telefon kullanın. Ne zaman çıkmanın güvenli olduğunu, hangi yolların kullanılacağını ve tıbbi yardım için nereye gidileceğini oradan öğrenirsiniz. Potasyum iyodür tabletleri yalnızca tiroit bezini ve yalnızca radyoaktif iyoda karşı korur; yetkililer öneriyorsa alın, genel bir önlem olarak değil.

Bugün yapabilecekleriniz

Zamanınızın çoğunu geçirdiğiniz binalara bakın ve en iyi sığınma noktasının neresi olacağına karar verin: bir bodrum, bir merdiven boşluğu ya da çatıdan birkaç kat aşağıda bir iç koridor. Ulaşabileceğiniz bir yerde bir radyo, su ve birkaç günlük yiyecek bulundurun. Kendi şehriniz için hangi mesafelerin önemli olduğunu anlamak üzere simülatörde şehrinizin üzerine modern bir savaş başlığı yerleştirin ve evinizin halkaların neresine düştüğüne bakın. Resmî rehberin tamamı Ready.gov sitesinde yayımlanıyor.