Nükleer gündemde bu hafta: 9-15 Kasım 2026
Gizli bir UAEA raporunda ajansın İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu doğrulayamadığının belirtilmesinin ardından İranlı yetkililer, BM denetçilerinin olası dönüşünü şartlara bağladı. Rusya'nın barış şartları olarak aktarılan belgede İngiltere ve Fransa'nın nükleer caydırıcılığına değinildi. Beyaz Saray ise Trump'ın, Putin ve Şi ile yapacağı üçlü görüşmede nükleer silahların azaltılması konusunu gündeme getireceğini açıkladı.
UAEA raporu: İran'ın stoku ve İsfahan tesisi doğrulanamıyor
UAEA, üye devletlere sunduğu ve Reuters'ın 13 Kasım'da incelediği gizli üç aylık raporda, İran'ın Haziran 2025'te bildirdiği İsfahan Yakıt Zenginleştirme Tesisi'nin tam yerini, güvenlik denetimi durumunu ve içeriğini bilmediğini açıkladı. Ajans, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu doğrulayamadığını belirterek bunu ciddi bir nükleer yayılma endişesi olarak nitelendirdi ve İran'a denetçilere erişim izni vermesi çağrısında bulundu. AFP ve Reuters'a göre raporda, İran'dan denetçilerin geri dönmesine imkân tanıyacak kademeli adımlar atması istendi.
Hafta başında, 9 Kasım'da Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, UAEA denetçilerinin birkaç gün önce Buşehr Nükleer Santrali'ni ziyaret ettiğini söyledi. Haberi Trend verdi. Bekayi, İran'ın ajansa karşı yükümlülüklerini askıya almadığını, ancak ABD ve İsrail'in nükleer tesislere düzenlediği saldırıların güvenlik denetimlerinin uygulanmasını zorlaştırdığını ifade etti.
Tahran'ın yanıtı: denetimlere şart, NPT'nin gözden geçirilmesi
Report.az'ın aktardığına göre Bekayi, 15 Kasım'da Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, mevcut durum sürdüğü müddetçe İran'dan UAEA ile işbirliğini değiştirmesinin beklenemeyeceğini söyledi. Aynı günün ilerleyen saatlerinde Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi de televizyona verdiği röportajda, Tahran'ın şartları karşılanmadan ve savaş kalıcı olarak sona ermeden İran'ın ajansa hasar gören nükleer tesislerine erişim izni vermeyeceğini açıkladı. Bu açıklamayı AFP aktardı, The Times of Israel da AFP'ye dayanarak haberleştirdi. Söz konusu tesislerdeki denetimler, 2025'te İsrail ile yaşanan 12 günlük savaştan bu yana askıda bulunuyor.
Mehr Haber Ajansı ve Press TV'nin haberine göre İran Uzmanlar Meclisi 12 Kasım'da, NPT'den çekilmenin gözden geçirilmesinin, İran'ın savunma doktrininin revize edilmesinin ve caydırıcılık tesis edilmesinin "kaçınılmaz bir zorunluluk" hâline geldiğini açıkladı. Meclis, yetkilileri Dini Lider'in yönlendirmesi doğrultusunda harekete geçmeye çağırdı. Nile Post, kurumun resmî olarak çekilme kararı almadığını bildirdi. NPT 1970'ten bu yana yürürlükte ve 191 taraf devleti bulunuyor.
Zenginleştirilmiş uranyum ve ABD üslerine yönelik tehditler
Press TV'nin aktardığına göre Bekayi 9 Kasım'da, olası bir ABD anlaşması çerçevesinde İran'ın %60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunu başka bir ülkeye göndermesi için "hiçbir neden" bulunmadığını söyledi. El Arabiya, isimlerini vermediği kaynaklara dayanarak ABD'nin İran'da %3,67'ye kadar zenginleştirmeye izin vereceğini öne sürdü. OilPrice.com ise iki hükümetin de bu bilgiyi doğrulamadığını bildirdi.
Güvenlik yetkilisi Muhsin Rızai, 11 Kasım'da yayımlanan El-Meyadin televizyonu röportajında, İran'ın zenginleştirilmiş hiçbir nükleer malzemenin ülke dışına çıkmasına izin vermeyeceğini söyledi. France 24'ün aktardığı AFP haberine göre Rızai, ABD uçakları İran'ı bombalamak için Orta Doğu dışındaki, Avrupa'dakiler de dahil olmak üzere ABD üslerinden havalanırsa İran'ın bu üsleri vuracağını da belirtti.
Avrupa: Rusya'nın şartları ve Zaporijya
The Telegraph 14 Kasım'da, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı sona erdirme şartları arasında İngiltere ve Fransa'nın nükleer cephaneliklerini diğer Avrupa ülkelerini korumak için kullanmayacaklarını taahhüt etmeleri talebinin de yer aldığını yazdı. Haberlere göre 10 Kasım tarihli belge The New York Times tarafından ele geçirildi. Belgede NATO'nun Doğu Avrupa'daki güçlerini geri çekmesi talebinin de bulunduğu bildirildi (GB News).
The Kyiv Independent'ın haberine göre UAEA 9 Kasım'da, Rusya'nın işgali altındaki Zaporijya Nükleer Santrali'nin bir çalışanının insansız hava aracı saldırısında hayatını kaybettiğini, aynı gün yakındaki Zaporijya Termik Santrali'nde çalışan bir kişinin de bir İHA saldırısında öldüğünü açıkladı. UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi saldırıları kınadı. Ajans, 29 Ekim'de de santralin bir başka çalışanının İHA saldırısında öldüğünü duyurmuştu.
Asya-Pasifik: Şenzen görüşmesi, Japonya'da liman ziyareti tartışması, Kuzey Kore anayasası
Anadolu Ajansı'nın haberine göre Beyaz Saray 13 Kasım'da, Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping'in ilk üçlü görüşmelerini 19 Kasım'da Şenzen'deki APEC zirvesi marjında yapacaklarını açıkladı. Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, Trump'ın nükleer silahların azaltılması konusunu gündeme getireceğini söyledi. Bir ABD'li yetkili ise Washington'ın bir anlaşma beklemediğini ifade etti. Yeni START, ABD ile Rusya arasında yerine geçecek bir antlaşma imzalanmadan 5 Şubat'ta sona ermişti.
Kyodo ajansının haberine göre Japon hükümeti, revize edilen Ulusal Güvenlik Stratejisi'ne, nükleer silah taşıyan ABD gemilerinin geçici liman ziyaretlerine izin verecek bir acil durum istisnası eklemeyi, nükleer silahsızlıkla ilgili üç ilkeyi korurken değerlendiriyor. Kyodo'ya dayanan Şinhua, üst düzey bir yetkilinin 10 Kasım'da bu fikri desteklediğini bildirdi. Bu yaklaşım, dönemin Dışişleri Bakanı Katsuya Okada'nın 2010'daki bir açıklamasına dayanıyor.
Yonhap ve UPI'ın haberine göre Kuzey Kore, revize edilmiş anayasasının tam metnini 11 Kasım'da devlete ait Naenara internet sitesinde yayımladı. Anayasa, Devlet İşleri Komisyonu Başkanı sıfatıyla Kim Jong Un'a nükleer kuvvetlerin komutasını veriyor ve bu kuvvetleri kullanma yetkisini bir devlet nükleer komuta organına devredebilmesine imkân tanıyor. Metin, Seul'deki Birleşme Bakanlığı'nın mayısta yayımladığı versiyonla büyük ölçüde örtüşüyor.
Kaynaklar
- IAEA increasingly concerned about Iranian enrichment plant, its report says Reuters via WHBL
- Iran says UN inspectors not allowed to visit damaged nuclear sites until war ends The Times of Israel
- Iran expects no change in cooperation with IAEA Report.az
- Assembly of Experts backs NPT exit, warns against escalation Mehr News Agency
- Tehran will strike US bases in Europe if used to attack Iran, security chief says France 24
- Vladimir Putin demands Britain abandon nuclear protection for Europe in Ukraine peace ultimatum GB News
- Drone strike kills worker at Zaporizhzhia Nuclear Power Plant, IAEA says The Kyiv Independent
- Trump to hold trilateral talks with Xi, Putin in China next week: White House Anadolu Agency
- Senior Japanese official calls for allowing nuclear weapons into Japan in emergencies Xinhua
- North Korea posts revised constitution online on propaganda website The Korea Times (Yonhap)